Το Πάσχα δεν είναι απλώς η μεγαλύτερη γιορτή της Χριστιανοσύνης. Είναι από τις γιορτές που δίνει την ευκαιρία σε κάθε οικογένεια να έρθει ακόμα πιο κοντά, τηρώντας τις παραδόσεις του τόπου μας. Για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι.
Το Πάσχα αποτελεί την κορύφωση του εκκλησιαστικού έτους. H πένθιμη ατμόσφαιρα της Μεγάλης Εβδομάδας, ολοκληρώνεται με τη χαρά το βράδυ της Ανάστασης. Είναι η εποχή όπου οι μεγαλύτεροι σε ηλικία τηρούν ευλαβικά τα ήθη και τα έθιμα, με τους μικρότερους να γίνονται κοινωνοί αυτών των παραδόσεων με περίσσιο ενθουσιασμό.
Από τα πιο γνωστά και αγαπημένα πασχαλινά έθιμα, είναι το βάψιμο των κόκκινων αυγών. Σύμφωνα με την παράδοση, αυτό γίνεται τη Μεγάλη Πέμπτη, εξ ου και η λεγόμενη «Κοκκινοπέφτη». Παλαιότερα μάλιστα τα έβαφαν αργά τη νύχτα, αντί κατά τη διάρκεια της ημέρας. Αν και πλέον το βάψιμο των αυγών έγινε πιο ευφάνταστο με ποικιλία χρωμάτων σε σχέση με το παρελθόν, το κόκκινο χρώμα είθισται, καθώς συμβολίζει το αίμα του Χριστού κατά τη Σταύρωση.
Την ίδια μέρα, ξεκινούν οι νοικοκυρές τη διαδικασία των πατροπαράδοτων φλαούνων, με την ετοιμασία της γέμισης (ο περιβόητος φουκός). Οι περισσότερες φουρνίζουν τις φλαούνες τους το Μεγάλο Σάββατο και είναι ομολογουμένως μια διαδικασία για όλη την οικογένεια, με το καθένα να αναλαμβάνει και από ένα καθήκον. Η φλαούνα παρόλο που ξεκίνησε να φτιάχνεται στην Κύπρο κατά τον 19ο αιώνα, έχει τη ρίζα της στην αρχαιότητα, προερχόμενη από τη λέξη φλάω που σημαίνει θλίβω. Στόχος του αγαπημένου εδέσματος δεν είναι άλλος από την ομαλή μετάβαση του σώματος από τη σαρανταήμερη νηστεία του Πάσχα στην κατανάλωση μη νηστίσιμων τροφών. Σε πολλά χωριά της Πάφου φτιάχνουν και τις φημισμένες πασκιές, που είναι στρογγυλές φλαούνες, με τη γέμισή τους να περιλαμβάνει κομματάκια κρέατος. Σε ορισμένες περιοχές της ίδιας επαρχίας, φτιάχνονται εδώ και αιώνες κουλούρια από γάλα και ζάχαρη, τα λεγόμενα γαλένα. Υπάρχουν επίσης πολλά χωριά που φτιάχνουν αρκατένια. Παξιμάδια δηλαδή με βάση τον αρκάτη, το οποίο είναι ειδικό προζύμι από ρεβίθια. Αν θεωρείται έδεσμα περισσότερο της ελληνικής παρά της κυπριακής κουζίνας, το τσουρέκι αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή εποχικά εδέσματα. Καταναλώνεται μετά το «Χριστός Ανέστη», σηματοδοτώντας -όπως και η φλαούνα- τη λήξη της νηστείας. Παράλληλα συμβολίζει την Ανάσταση του Χριστού, καθώς το αλεύρι «ζωντανεύει» και μεταμορφώνεται σε ψωμί, γνωστό και ως η ουσία της ζωής. Το δε ζύμωμα σε σχήμα πλεξούδας, συμβολίζει την απομάκρυνση των κακών πνευμάτων.
Μια από τις κορυφαίες συγκινητικές στιγμές της Μεγάλης Εβδομάδας, είναι το μοιρολόι της Παναγίας, το οποίο ψέλνουν οι πιστοί κατά τον στολισμό του Επιταφίου μέσα στους ναούς. Ο «Θρήνος της Παναγίας» είναι ένα δημοτικό κυπριακό τραγούδι, το οποίο συναντάμε με διάφορες παραλλαγές και εκφράζει τον πόνο της μητέρας του Χριστού εξαιτίας των Παθών και της Σταύρωσης του Υιού της. Κόντρα στην εποχή που θέλει τα ανθοπωλεία να αναλαμβάνουν τον περίτεχνο στολισμό του Επιταφίου, πολλές περιοχές τηρούν πιστά το έθιμο και ο στολισμός γίνεται από γυναίκες της περιοχής το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής. Κατά τη διαδικασία, τρεις κοπέλες ντυμένες μυροφόρες, ραίνουν τον Χριστό με μύρα, αρώματα και άνθη. Ακόμα ένα έθιμο εκείνης της ημέρας, είναι το προσκύνημα των Επιταφίων. Σύμφωνα με την παράδοση, ο αριθμός πρέπει να είναι μονός, με τους πλείστους πιστούς να επιλέγουν να προσκυνήσουν συνολικά 7 Επιταφίους τη Μεγάλη Παρασκευή. Το βράδυ, σε κλίμα πλήρης κατάνυξης, γίνεται η περιφορά του Επιταφίου.
Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου, κατά την πρώτη Ανάσταση, όταν ο ιερέας ψάλλει το «Ανάστα ο Θεός, κρίνων τη γη» σκορπίζοντας δάφνες στην εκκλησία, πέφτουν τα μαύρα καλύμματα από τις εικόνες, με τους πιστούς να χτυπούν δυνατά τα στασίδια των σκάμνων. Ο έντονος θόρυβος εκείνης της στιγμής, συμβολίζει τον θόρυβο που ακούστηκε από την Ανάσταση του Χριστού, όταν σείστηκε η γη.
Τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου, ο ιερέας λέει το «Δεύτε λάβετε φως εκ του ανεσπέρου φωτός», βγαίνοντας από από την εκκλησία μαζί με τους ψάλτες για την καθιερωμένη λιτανεία. Οι πιστοί ακολουθούν με αναμμένες λαμπάδες με το Άγιο φως, ψάλλοντας στη συνέχεια όλοι μαζί το «Χριστός Ανέστη».
Λίγο πιο πέρα, οι νεαροί της περιοχής είναι συγκεντρωμένοι γύρω από τις λαμπρατζιές, αν και το έθιμο δεν τηρείται όπως παλιά που έκαιγαν το ομοίωμα του Ιούδα. Αυτό που παραμένει αναλλοίωτο είναι ότι οι περισσότεροι ξεκινούν την προετοιμασία της σχεδόν έναν μήνα πριν, με πολλές περιοχές να ανταγωνίζονται ποια θα συγκεντρώσει τα περισσότερα ξύλα για τη μεγαλύτερη σε μέγεθος λαμπρατζιά. Και μάλιστα, πολλά παιδιά ξημεροβραδιάζονται μπροστά από τη λαμπρατζιά τους, θέλοντας να την προστατεύσουν πριν το άναμμά της το Μεγάλο Σάββατο. Πολλοί είναι αυτοί που επιλέγουν εκείνη την ημέρα για να κάψουν τα «Μαρτούθκια» τους στις λαμπρατζιές. Το κάψιμο του «Μάρτη», του παραδοσιακού βραχιολιού φτιαγμένο με κλωστή, είναι μια παράδοση που τις έχει τις ρίζες της στα βάθη των αιώνων και οι παλιοί θεωρούσαν πως με αυτόν τον τρόπο δεν θα μαύριζαν από τον ήλιο.
Μετά την εκκλησία, τη βραδιά της Ανάστασης, ακολουθεί ένα από τα πιο σημαντικά οικογενειακά τραπέζια, με την παραδοσιακή σούπα αβγολέμενο. Η μαγειρίτσα αν και συνηθίζεται περισσότερο στην Ελλάδα, έχει την τιμητική της και σε πολλά κυπριακά σπίτια.
Την Κυριακή του Πάσχα, πέραν από το κλασικό τσούγκρισμα των αυγών, τις ανταλλαγές ευχών και τον ανταγωνισμό των νοικοκυρών για την καλύτερη φλαούνα, σε πολλές πλατείες -σε πόλεις και χωριά- στήνονται τα παραδοσιακά παιχνίδια της Λαμπρής. Ο ζίζιρος, οι σακουλοδρομίες, οι γαϊδουροδρομίες, οι αυγοδρομίες, το τράβηγμα του σχοινιού, συνεχίζονται ακάθεκτα μέχρι και την Τρίτη του Πάσχα, σκορπώντας άφθονα γέλια και χαμόγελα σε μικρούς, αλλά και μεγάλους που γίνονται -έστω και για λίγο- και πάλι παιδιά.