Έχει ιδιαίτερη σημασία να τηρούμε τα ήθη και τα έθιμα του τόπου μας, μεταλαμπαδεύοντας τα συνάμα στη νέα γενιά. Γιατί έτσι όχι απλώς γνωρίζουμε το παρελθόν και την πολιτιστική μας κληρονομιά, αλλά με αυτόν τον τρόπο δίνουμε συνέχεια στην ιστορία μας.
Τι σηματοδοτεί η Καθαρά Δευτέρα
Την αγνότητα, καθώς πρόκειται για την πρώτη μέρα της Σαρακοστής, δηλαδή της μεγάλης νηστείας του Πάσχα, με διάρκεια 40 ημέρες. Όσες ήταν και οι ημέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο. Είναι μια κινητή γιορτή, η οποία εξαρτάται από την ημερομηνία του Πάσχα. Κάθε χρόνο πέφτει στο ξεκίνημα της 7ης εβδομάδας, δηλαδή 48 μέρες πριν το Ορθόδοξο Πάσχα.
Από πού προέρχεται η ονομασία της
Από τους Χριστιανούς, αφού με την έναρξη της νηστείας «καθαρίζονταν» πνευματικά και σωματικά οι απανταχού πιστοί. Οι Βυζαντινοί την ονόμαζαν ως «Απόθεση -Απόδοση» και κατά τη συγκεκριμένη ημέρα τελούσαν διάφορα δρώμενα. Μεταξύ άλλων, τραγουδούσαν σχετικά άσματα. Από αυτά μερικά έχουν σωθεί στις μέρες μας, όπως είναι το «Ίδε το έαρ το καλόν πάλιν επανατέλλει, φέρον υγείαν και χαρά και την ευημερίαν».
Γιατί τρώμε λαγάνα κάθε Καθαρά Δευτέρα
Αυτό το είδος άζυμου ψωμιού παρασκευάζεται μόνο για τη συγκεκριμένη ημέρα, με την ιστορία της να ξεκινάει από την αρχαιότητα και να φτάνει μέχρι τις μέρες μας. Στις
«Εκκλησιάζουσες» του Αριστοφάνη υπάρχει η αναφορά «λαγάνα πέττεται», που θα πει «λαγάνες γίνονται». Ο δε Οράτιος στα κείμενά του τη χαρακτηρίζει ως το «γλύκισμα των φτωχών». Εκείνο που παραμένει αναλλοίωτο στον διάβα των αιώνων, είναι η ξεχωριστή γεύση της. Τραγανή και πασπαλισμένη γενναιόδωρα με σουσάμι, είναι η αγαπημένη μικρών και μεγάλων, κατέχοντας περίοπτη θέση στο τραπέζι της Καθαράς Δευτέρας
Για ποιο λόγο ο εορτασμός της Καθαράς Δευτέρας είναι γνωστός ως «Κούλουμα».
Παρόλο που η λέξη «Κούλουμα» χρησιμοποιείται ευρέως σε Κύπρο και Ελλάδα, η προέλευσή της δεν είναι ξεκάθαρη. Σύμφωνα με τον «πατέρα της ελληνικής λαογραφίας» Νικόλαο Πολίτη, η εν λόγω λέξη προέρχεται από το λατινικό cumulus (κούμουλους) που σημαίνει σωρός/αφθονία, αλλά και το τέλος. Εκφράζει δηλαδή το τέλος, τον επίλογο της Απόκριας. Μια άλλη εκδοχή ωστόσο, τη θέλει να προέρχεται από την επίσης λατινική λέξη «κόλουμνα», δηλαδή «κολώνα». Εύλογα, θα αναρωτιέστε πού κολλάει η «κολώνα». Συγκεκριμένα σχετίζεται με το πρώτο γλέντι της Καθαράς Δευτέρας στην Αθήνα, το οποίο πραγματοποιήθηκε στους Στύλους του Ολυμπίου Διός. Τα «Κούλουμα», ανάλογα με την περιοχή της Κύπρου και της Ελλάδας, παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες. Το σίγουρο όμως είναι πως όπως και αν γιορτάζονται, επικρατεί διάχυτο κέφι, σε συνδυασμό με ασταμάτητο τραγούδι και χορό.
Το περιβόητο πέταγμα του χαρταετού
Ο λόγος που πετάμε χαρταετό έχει να κάνει με τον συμβολισμό του. Και αυτός δεν είναι άλλος από το πέταγμα της ανθρώπινης ψυχής προς τον ουρανό και τον Θεό. Μάλιστα, οι παλιότεροι πίστευαν ότι όσο πιο ψηλά πετάξει ο χαρταετός την Καθαρά Δευτέρα, τόσο πιο πιθανό ήταν ο Θεός να εισακούσει τις προσευχές τους και να τις πραγματοποιήσει.
Το νηστίσιμο τραπέζι και τα παραδοσιακά παιχνίδια
Την Καθαρά Δευτέρα όλα τα φαγητά πρέπει να είναι «καθαρά». Γι’ αυτό και λέμε «θα κόψουμε τη μούττη της Σαρακοστής», εννοώντας ότι η Σαρακοστή δεν πρέπει να έχει μύτη για να μην μυρίζει τις ωραίες μυρωδιές. Τα φαγητά εκείνη την ημέρα οφείλουν να είναι νηστίσιμα και εκτός από λαγάνα, περιλαμβάνουν ταραμά, όσπρια χωρίς λάδι, ζαρζαβατικά, χαλβά σιμιγδαλένιο, γαρίδες, χταπόδι, φάβα και άλλες νοστιμιές. Τα παιχνίδια που παίζονται εκείνη την ημέρα διαφέρουν ανά περιοχή, αλλά από τα πιο δημοφιλή είναι οι αυγοδρομίες, ο ζίζιρος, το λιγκρίν, η καττόμουγια, οι σακκουλοδρομίες και η μακρά γαϊδούρα. Όποιο και αν επιλέξετε, να θυμάστε πως πάνω απ’ όλα σημασία έχει η καλή παρέα και η καλή διάθεση!